Cel kursu
Celem kursu jest rozwinięcie umiejętności potrzebnych do zaprojektowania publikacji łączącej obraz i tekst — od koncepcji i składu, przez przygotowanie do druku, aż po publikację cyfrową.
Zadanie semestralne
Zadaniem semestralnym jest ilustrowany magazyn, przygotowywany w czterech etapach:
- Projekt i skład ilustrowanego magazynu
- Przygotowanie magazynu do druku — strony wewnętrzne i okładka
- Przygotowanie magazynu do publikacji cyfrowej — interaktywny PDF
- Eksport do formatu EPUB — z animacją i dźwiękiem
Etap 1: Projekt i skład ilustrowanego magazynu
Magazyn zawiera jeden z dwóch tekstów do wyboru. Ilustracje studenci dobierają samodzielnie.
|
Temat |
Treść |
Zalecenia |
|
14 Przystanków |
Znaki interpunkcyjne w języku angielskim |
Projekt bada możliwości kompozycyjne i projektowe każdego pojedynczego znaku typograficznego. Magazyn może być zilustrowany wyłącznie znakami typograficznymi, choć inne obrazy (fotografie, ilustracje) nie są wykluczone. |
|
DADA |
Historia ruchu artystycznego |
Tekst ilustrowany jest obrazami dostępnymi w internecie. Zamykający tekst manifestu zachęca do użycia eksperymentalnej typografii. |
Zalecenie dla obu tematów: korzystanie z fontów udostępnionych przez prowadzącego.
Etap 2: Przygotowanie do druku
Studenci przygotowują dwa oddzielne pliki gotowe do druku: strony wewnętrzne magazynu oraz okładkę.
Etap 3: Publikacja cyfrowa — interaktywny PDF
Magazyn zostaje przygotowany do publikacji cyfrowej jako interaktywny PDF, wzbogacony o elementy interaktywne.
Etap 4: Eksport do EPUB
Magazyn zostaje wyeksportowany do formatu EPUB, a jego wersja cyfrowa zostaje wzbogacona o animację i dźwięk.
Magazyn ilustrowany — dwa przykłady
„Czternaście przystanków — magazyn o interpunkcji”
„Dada — historia i spuścizna”
Poniższy program stanowi wytyczne do zaprojektowania dwóch ilustrowanych magazynów redakcyjnych na bazie dostarczonych tekstów źródłowych. Zadanie obejmuje harmonijną kompozycję obrazu i tekstu, właściwy dobór fontów oraz zaprojektowanie spójnej, powtarzalnej siatki layoutu.
Obrazy należy wybrać samodzielnie.
1. Cel i założenia zadania
Na podstawie dostarczonych tekstów. Pobierz teksty
należy zaprojektować makietę dwóch numerów magazynu ilustrowanego. Każdy tytuł wymaga osobnej identyfikacji wizualnej — własnej typografii, kolorystyki i motywu graficznego — dopasowanej do charakteru treści, przy zachowaniu wspólnych zasad dobrego składu edytorialnego:
- spójna, powtarzalna siatka layoutu obowiązująca w całym numerze,
- czytelna hierarchia typograficzna (tytuł → lead → śródtytuł → tekst podstawowy → podpisy),
- przemyślana relacja obrazu i tekstu na każdej rozkładówce,
- kompletna struktura wydawnicza: okładka, spis treści, rozdziały, stopka redakcyjna.
Sugerowana objętość: 24–32 strony na tytuł (do ustalenia z prowadzącym). Poniższe punkty 2–5 stanowią materiał wyjściowy do własnych decyzji projektowych studenta, nie gotowy szablon do skopiowania.
2. Standardowe formaty magazynów
Zestawienie najczęściej stosowanych formatów wydawnictw periodycznych — punkt wyjścia do wyboru formatu makiety.
|
Format |
Wymiary |
Typowe zastosowanie |
|
A4 |
210 × 297 mm |
najpopularniejszy europejski format czasopism kulturalnych, opinii i biznesowych; wygodny w druku cyfrowym i offsetowym |
|
A5 |
148 × 210 mm |
ziny, kameralne wydawnictwa niezależne, dodatki tematyczne |
|
B5 |
176 × 250 mm |
format pośredni, katalogi i publikacje książkowo-czasopiśmiennicze |
|
US Letter (magazine) |
215,9 × 279,4 mm |
standard amerykańskich magazynów konsumenckich |
|
Digest |
139,7 × 215,9 mm |
kameralny, „kieszonkowy” format literacki |
|
Kwadrat |
210 × 210 |
magazyny lifestyle’owe i artystyczne, mocno fotograficzne |
|
Tabloid / Berliner |
ok. 280 × 400 mm |
duży format plakatowo-fotograficzny, wydawnictwa artystyczne i awangardowe |
Rekomendacja dla obu tytułów
„Czternaście przystanków”: A4 pionowy (210 × 297 mm) — klasyczny, czytelny format edytorialny, dający miejsce na siatkę manuskryptową z marginesem na boks definicyjny. Wariant kameralniejszy: zawężony blok np. 190 × 260 mm, podkreślający „kieszonkowy”, mikroeseistyczny charakter tekstu.
„Dada — historia i spuścizna”: kwadrat 240 × 240 mm lub A4 — format eksperymentalny, dobrze eksponujący fotografie archiwalne, kolaże i awangardową typografię. Kwadrat wzmacnia „obiektowy”, plakatowy charakter treści i odróżnia tytuł od klasycznego A4.
3. Przykładowe siatki layoutu
Cztery bazowe siatki, które można łączyć w obrębie jednego numeru (np. siatka tekstowa dla eseju, modułowa dla fotografii). Rozkładówki pokazują parę stron (lewa/prawa) z zaznaczonymi marginesami i szerokością kolumny.
3.1 Siatka manuskryptowa z kolumną boczną (2 + 1 łam)
Główny łam na tekst eseju + wąska kolumna boczna na boks: definicja znaku i przykład użycia. Rekomendowana dla rozdziałów „14 przystanków”.
3.2 Siatka trzyłamowa edytorialna (3 kolumny)
Uniwersalna siatka tekstowa dla obu tytułów — tekst na 1, 2 lub 3 łamach; cytaty i motta łamane przez 2 kolumny.
3.3 Siatka modułowa 6×5
Strony galeryjne / fotograficzne — sylwetki artystów, kolaże, rozkładówki z ready-mades. Rekomendowana dla rozdziałów biograficznych w „Dada”.
3.4 Siatka asymetryczna 60/40
Duże zdjęcie/ilustracja + blok tekstu na 2 wąskich łamach. Rekomendowana na otwarcie rozdziałów miejskich w „Dada” oraz na strony wybranych, bardziej ilustracyjnych znaków w „14 przystankach”.
4. Przykładowa struktura magazynu dla obu tytułów
4.1 „Czternaście przystanków — magazyn o interpunkcji”
Stopka redakcyjna
- nazwa i numer wydania, np. „Czternaście przystanków, nr 1”
- data wydania
- redaktor prowadzący / autor tekstu
- projekt graficzny i skład
- źródło ilustracji/fotografii
- druk i nakład (dla realizmu makiety)
- dane kontaktowe, adres redakcji, adres www
- numer ISSN (fikcyjny, na potrzeby ćwiczenia) i nota copyright
Spis treści
Układ nawiązujący do tytułu — schemat trasy/linii z przystankami, pogrupowany w pięć „linii” zgodnie z podziałem zastosowanym w tekście źródłowym:
- Wstęp
- Linia I — Na końcu zdania: 1. Kropka 2. Znak zapytania · 3. Wykrzyknik
- Linia II — Przerwy i połączenia: 4. Przecinek 5. Średnik · 6. Dwukropek
- Linia III — Kreski: 7. Myślnik 8. Łącznik
- Linia IV — Nawiasy: 9. Nawias okrągły 10. Nawias kwadratowy · 11. Nawias klamrowy
- Linia V — Reszta rodziny: 12. Apostrof 13. Cudzysłów · 14. Wielokropek
- Epilog
Układ rozdziałów (wzorzec powtarzalny — 14 „przystanków”)
- Strona otwierająca: sam znak interpunkcyjny w bardzo dużej skali jako element graficzny, tytuł rozdziału, krótki cytat-zapowiedź z tekstu
- Rozwinięcie: esej na siatce manuskryptowej — główny łam tekstu + boczny boks
- Boks definicyjny: formalna definicja znaku + przykład użycia, wyróżniony kolorem i czcionką akcentową
- Zamknięcie przystanku: znak interpunkcyjny w formie małej „pieczątki” przy numerze strony, spójnej w całym numerze
4.2 „Dada — historia i spuścizna”
Stopka redakcyjna
- nazwa i numer wydania, np. „Dada. Historia i spuścizna, nr 1”
- redakcja / autor tekstu, projekt graficzny i skład
- źródła reprodukcji i fotografii archiwalnych (miejsce na przypisy praw autorskich do dzieł)
- miejsce i data wydania
- nota o charakterze wydania (np. „wydanie okolicznościowe”), nawiązująca do ulotności oryginalnych publikacji dadaistycznych
- motto — fragment „Manifestu Dada 1918” jako element zamykający stopkę
Spis treści
Układ w formie trasy podróży przez miasta, zgodnie z chronologią i geografią tekstu źródłowego:
- Od początku — Cabaret Voltaire, 5 lutego 1916
- Zurych — Szwajcaria jako przystań · Wieczór inauguracyjny · Skandal jako broń obosieczna · Tajemnica nazwy · Dada a futuryzm · Galerie Dada
- Niemcy — Berlin (Baader, Hausmann, Grosz, Höch) · Hanower (Schwitters, Merz) · Kolonia (Ernst, Klee, Breton)
- Nowy Jork — Duchamp, Picabia, Man Ray, ready-mades
- Paryż — stolica dada, Man Ray, koniec sojuszu Tzara–Breton
- Aneks — „Manifest Dada 1918” (fragment)
Układ rozdziałów (wzorzec powtarzalny — rozdziały miejskie: Zurych / Niemcy / Nowy Jork / Paryż)
- Rozkładówka otwierająca: nazwa miasta bardzo dużą, plakatową czcionką na siatce asymetrycznej 60/40, z archiwalną fotografią lub kolażem
- Rozkładówki biograficzne: siatka modułowa z portretami i krótkimi notami artystów działających w danym mieście
- Cytaty i fragmenty manifestów: wyodrębnione blokowo, złożone czcionką maszynową, swobodnie rozmieszczone w duchu kompozycji dadaistycznych (nierówne kąty, nakładające się elementy)
- Zamknięcie rozdziału: przejście do kolejnego miasta zaznaczone spójnym elementem graficznym (np. linia/strzałka trasy podróży)
5. Propozycje fontów (Google Fonts)
5.1 „Czternaście przystanków”
|
Rola |
Font |
Uzasadnienie |
|
Tytuły / nagłówki rozdziałów |
Pobierz font |
wysokokontrastowa, żywa szeryfówka display o „rękopiśmiennym” charakterze — każdy znak interpunkcyjny ma, jak pisze autor, „własny temperament” |
|
Podtytuły / numeracja „Linii I–V” |
Pobierz font |
geometryczny, precyzyjny grotesk — kontrastuje z szeryfowym tytułem i podkreśla uporządkowaną, „techniczną” stronę interpunkcji |
|
Tekst podstawowy |
Pobierz font |
szeryfówka projektowana do długiego czytania na ekranie i w druku; eleganckie, wyraziste kursywy — istotne, bo w tekście pojawia się wiele przykładów i cytatów zapisanych kursywą |
|
Akcent — boksy definicyjne |
Pobierz font |
krojem pisanym nawiązuje do „technicznego” zapisu (por. nawiasy klamrowe w kodzie, o których mowa w tekście); dobrze eksponuje pojedyncze glify znaków |
5.2 „Dada — historia i spuścizna”
|
Rola |
Font |
Uzasadnienie |
|
Tytuły / nazwy miast / okładka |
Pobierz font |
mocna, kondensowana czcionka plakatowa inspirowana szyldami i drukiem typograficznym początku XX w.; dobrze skaluje się do bardzo dużych rozmiarów |
|
Podtytuły / daty i miejsca |
Pobierz font |
maszynowy rytm przywołujący pisane na maszynie ulotki i manifesty dadaistyczne |
|
Tekst podstawowy |
Pobierz font |
solidna, „archiwalna” szeryfówka o dobrej czytelności w dłuższych partiach tekstu historycznego — spokojne tło dla eksperymentalnych nagłówków |
|
Akcent — cytaty z manifestu |
Pobierz font |
czcionka imitująca pismo maszynowe — naturalny wybór do cytowania fragmentów autentycznego „Manifestu Dada 1918” |
Wszystkie wymienione kroje są dostępne bezpłatnie w Google Fonts (fonts.google.com) i mogą być łączone w parach tytuł/tekst podstawowy zgodnie z powyższymi tabelami; dobór wag i kursyw pozostaje do dopracowania na etapie projektowania makiety.
Typografia manifestów dadaistycznych
Rozbicie tradycyjnego składu
Dadaiści świadomie zerwali z symetrycznym, „gutenbergowskim” układem strony — wyśrodkowanym blokiem tekstu, jednolitym krojem, regularnym interlinią. Zamiast tego stosowali:
- kompozycję asymetryczną — elementy rozrzucone po stronie, bez centralnej osi
- łamanie siatki — tekst nie trzyma się kolumn ani marginesów, może „wypływać” poza obszar strony
- nieregularne odstępy — między literami, wyrazami, wierszami — celowo zaburzające rytm czytania
Litera i słowo jako obraz
To chyba najważniejsza zasada: słowo przestaje być tylko nośnikiem znaczenia, staje się elementem wizualnym.
- mieszanie krojów i grubości w obrębie jednego wyrazu lub linijki (np. połowa słowa boldem, połowa cienkim krojem)
- gwałtowne skoki skali — jedno słowo ogromne, sąsiednie mikroskopijne; hierarchia wynika z emocji i rytmu wypowiedzi, nie z logicznej ważności
- rotacja i kąt — tekst ustawiony ukośnie, pionowo, do góry nogami
- nakładanie się liter — litery mogą zachodzić na siebie, kolidować, „krzyczeć” jedna na drugą
Kolaż i znalezione materiały
Zwłaszcza u dadaistów berlińskich (Hausmann, Höch, Heartfield) typografia łączyła się z fotomontażem:
- fragmenty gazet, biletów, pieczątek, etykiet wklejane bezpośrednio w tekst
- druk traktowany jak znaleziony obiekt — „gotowa” typografia wyrwana z kontekstu i użyta ponownie
- geometryczne linie, kreski, czarne pola jako samodzielne elementy kompozycyjne, nie tylko ozdobniki
Typografia jako zapis dźwięku
Ball i Hausmann tworzyli tzw. wiersze plakatowe (Plakatgedichte) — pojedyncze litery lub sylaby rozrzucone po całej stronie w skrajnie różnych rozmiarach, tak by układ graficzny oddawał rytm i głośność wypowiadanego słowa. Podział na wersy wynikał z oddechu i brzmienia, nie z gramatyki czy sensu zdania.
Zasady, które możesz zastosować
- Zrezygnuj z wyśrodkowania — rozrzuć fragmenty tekstu swobodnie po stronie
- Zmieniaj krój i grubość w obrębie jednego akapitu, a nawet słowa
- Baw się skalą bez logiki hierarchii — niech ważność wynika z emocji, nie z reguł
- Wprowadź ukośne lub pionowe linie tekstu
- Pozwól literom zachodzić na siebie lub wychodzić poza margines
- Dodaj „znalezione” elementy graficzne — linie, plamy, pieczątkowe fonty
- Traktuj interpunkcję i odstępy nieregularnie, zamiast justować tekst
6. Projektowanie okładki
Okładka pełni funkcję plakatu i wizytówki numeru — to ona decyduje, czy odbiorca sięgnie po magazyn, i jako jedyna strona musi działać samodzielnie, w oderwaniu od kontekstu wnętrza. Poniższe wytyczne obejmują zasady projektowe, wymaganą zawartość informacyjną oraz przygotowanie plików do druku (4. strona, grzbiet, ewentualnie 2. i 3. strona, spady).
6.1 Zasady projektowania okładki
- Hierarchia informacji: 1) logotyp/nazwa magazynu, 2) główny obraz/motyw numeru, 3) zajawki treści (cover lines), 4) numer i data wydania — w tej kolejności ważności wizualnej.
- Czytelność z dystansu: okładka musi „działać” w miniaturze i z odległości (półka, okładka w mediach społecznościowych) — duży, kontrastowy tytuł, ograniczona liczba elementów.
- Strefa górna (górna 1/3 strony) to obszar najbardziej eksponowany — tu powinien znaleźć się logotyp magazynu, wciąż czytelny, gdyby dół okładki był częściowo zasłonięty.
- Spójność z identyfikacją wnętrza numeru: te same (lub pokrewne, display’owe) kroje i ta sama paleta barw co w środku, ale w większej skali i z większą swobodą kompozycyjną.
- Napięcie obraz–typografia: tytuł i zajawki mogą zachodzić na fotografię/ilustrację, pod warunkiem zachowania czytelności (kontrast tonalny, „spokojne” miejsce w kadrze na tekst).
- Prostota: okładka nie jest miejscem na streszczenie całego numeru — to punkt wejścia, nie spis treści.
Czternaście przystanków: okładka zbudowana wokół jednego, dominującego znaku interpunkcyjnego w bardzo dużej skali (np. cudzysłów lub wykrzyknik) jako głównego motywu graficznego, w duchu stron otwierających rozdziały. Tytuł czcionką Fraunces.
Dada: okładka w duchu dadaistycznego plakatu/kolażu — złamana siatka, nakładające się elementy, zestawienie Big Shoulders Display z archiwalną fotografią lub kolażem.
6.2 Informacje na okładce (1. strona)
Obowiązkowe:
- nazwa / logotyp magazynu
- numer wydania i data (miesiąc lub sezon, rok)
- główny temat / hasło numeru (główny cover line)
Zalecane, dla realizmu makiety:
- 2–4 dodatkowe zajawki treści (cover lines), najlepiej z odniesieniem do numeru strony
- główna fotografia lub ilustracja związana z tematem numeru
- cena (opcjonalnie)
- kod kreskowy i numer ISSN w rogu strony (mockup, opcjonalnie — dla podniesienia realizmu makiety)
6.3 Czwarta strona (tylna okładka)
Tylna okładka jest wizualnie spokojniejsza niż strona 1 — pełni funkcję zamknięcia, nie zachęty. Typowa zawartość w makiecie studenckiej:
- cytat lub motto zaczerpnięte z numeru (np. fragment „Manifestu Dada 1918” lub zdanie z epilogu „14 przystanków”)
- krótki opis / misja redakcyjna magazynu (2–3 zdania)
- dane wydawcy, adres www, social media
- kod kreskowy i cena (jeśli stosowane na stronie 1)
- ewentualna kontynuacja motywu graficznego z okładki przedniej (np. inny wariant tego samego znaku interpunkcyjnego, inny fragment kolażu)
Czwarta strona nie powinna pełnić funkcji spisu treści ani powielać treści ze strony 3 — to osobna, samodzielna kompozycja.
6.4 Grzbiet
- Grzbiet jest widoczny i użyteczny typograficznie dopiero przy oprawie klejonej (perfect binding), zwykle od ok. 60–80 stron wzwyż.
- Przy zszywce grzbietowej (saddle stitch) — typowej dla objętości 24–48 stron, a więc dla sugerowanego zakresu 24–32 stron z programu — grzbiet jest zbyt wąski na jakikolwiek element graficzny lub tekstowy i w praktyce jest pomijany w projekcie; strony 4–1 oraz 2–3 stanowią część tych samych arkuszy.
- Jeśli grzbiet występuje (makieta z większą objętością): umieszcza się na nim nazwę magazynu (pionowo), numer i datę wydania — musi być czytelny przy ułożeniu numeru na półce grzbietem do widza.
- Szerokość grzbietu = (liczba stron ÷ 2) × grubość pojedynczej kartki + grubość okładki — wartość do potwierdzenia z drukarnią na podstawie gramatury wybranego papieru.
Rekomendacja dla obu tytułów przy objętości 24–32 stron: projektować okładkę jako broszurę szytą zszywką, bez widocznego grzbietu.
6.5 Druga i trzecia strona (wnętrze okładki)
- Strona 2 (wewnętrzna strona okładki przedniej): najczęściej krótki tekst „od redakcji” z podpisem autora, lub kontynuacja motywu graficznego okładki, lub rozszerzony lead numeru.
- Strona 3 (wewnętrzna strona okładki tylnej): najczęściej pełny spis treści lub stopka redakcyjna (kolofon) — alternatywne miejsce wobec umieszczenia jej na końcu numeru.
- Technicznie, przy zszywce, strony 2–3 drukowane są na tym samym arkuszu co 1 i 4, ale projektowo traktuje się je jako osobną rozkładówkę (patrz diagram w punkcie 6.6).
14 przystanków: strona 2 — krótkie „od redakcji” nawiązujące do idei trasy/przystanków; strona 3 — spis treści w formie mapy linii (patrz punkt 4.1).
Dada: strona 2 — kontynuacja kolażu z okładki lub cytat otwierający; strona 3 — spis treści w formie mapy podróży przez miasta (patrz punkt 4.2).
6.6 Wytyczne techniczne do przygotowania okładki do druku
